كدخبر: ۳۵
تاريخ انتشار: ۱۲ شهريور ۱۳۹۱ - ۱۱:۲۸
print نسخه چاپي
send ارسال به دوستان
تاسیس پایگاه های نظامی دائمی آمریکا در افغانستان ، زمینه ها و اهداف
با واکنش مثبت دولت “حامد کرزی” به درخواست آمریکا، طرح ایجاد پایگاه های نظامی دائمی واشنگتن در افغانستان از قلمرو گمانه های صرفا تحلیلی و رسانه ای خارج و به تدریج وارد مرحله اجرایی شده است.

•پیشینه طرح

طرح ایجاد پایگاه های دائمی آمریکا در افغانستان برای نخستین بار در دوم ژانویه ۲۰۱۱ میلادی از سوی “لیندسی گراهام” سناتور جمهوریخواه آمریکایی مطرح شد. وی این اقدام را برای هر دو کشور مفید توصیف کرد و گفت:” ایجاد چند پایگاه در افغانستان می تواند ارتش این کشور را در مقابل طالبان بیمه کند، همچنین می تواند پیامی برای پاکستان باشد مبنی بر اینکه طالبان دیگر نخواهند توانست به افغانستان باز گردند و این پیام رفتار پاکستان را عوض خواهد کرد.چنین اظهاراتی از سوی حکومت افغانستان و بعد از سوی فرستاده موقت آمریکا در امور افغانستان رد شد.ادامه…

“فرانک روژیرو” که پس از مرگ “ریچارد هالبروک”به طور موقت به عنوان نماینده ویژه آمریکا برای افغانستان و پاکستان منصوب شد، اعلام کرد که آمریکا هیچ تصمیمی برای ایجاد پایگاه های دائمی در افغانستان ندارد.وی در عین حال گفت :” همکاری درازمدت میان افغانستان و آمریکا ادامه خواهد داشت”.

اظهارات ژنرال” گراهام” و دیگر موضعگیری های همسو با آن در حالی مطرح می‌ شود که ایالات متحده آمریکا برای سه برابر کردن نیروهای مرزی خود در افغانستان در سال ۲۰۱۱میلادی در حال برنامه ‌ریزی است و پیش تر نیز چند مقام نظامی و سیاسی این کشور از تمایل امریکا برای ماندن در خاک افغانستان پرده برداشته بودند.از جمله این مقامات ژنرال “دیوید پترائوس”فرمانده نیروهای نظامی آمریکایی مستقر در افغانستان است که چندی پیش نسبت به میزان توان و آمادگی دولت و نیروهای امنیتی افغانستان برای در اختیار گرفتن اداره و کنترل این کشور در سال ۲۰۱۴ میلادی ابراز تردید کرده بود.این اظهارات می توانند افشا کننده بخشی از تصمیماتی باشد که در کاخ سفید به عنوان یک استراتژی دراز مدت در افغانستان درنظر گرفته شده است.

براساس آمارهای رسمی اعلام شده از سوی وزارت دفاع آمریکا، در حال حاضر حدود ۹۴ هزار سرباز آمریکایی در افغانستان مستقر هستند که این تعداد ۲۰۰۰ تن بیشتر از نظامیان آمریکایی حاضر در صحنه عراق است. تعداد نیروهای آمریکایی در افغانستان از زمان روی کار آمدن اوباما در ژانویه ۲۰۰۹ میلادی سه برابر شده است.در حال حاضر، آمریکایی‌ها فرودگاه‌های “بگرام “، “قندهار “، “شوراب “، “جـلال آباد ” و “شیندند ” را در افغانستان، در کنترل خود دارند.در آبان ماه گذشته، نیروهای ناتو مستقر در افغانستان از احداث یک پایگاه هوایی با هزینه ۱۸۴ میلیون دلار در ولایت غربی هرات خبر دادند. ناتو در نظر دارد تا پایگاه هوایی “شیندند ” را که در ۱۲۰ کیلومتری جنوب هرات قرار دارد در مدت پنج سال بازسازی کرده و توسعه دهد. ناتو، هدف از احداث این پایگاه هوایی را آموزش نیروی هوایی افغانستان بیان و ظرفیت آن را ۴۰ فروند هواپیما اعلام کرده‌اند. پایگاه هوایی شیندند در غرب افغانستان و در نزدیکی مرزهای شرقی ایران که توسط ارتش شوروی سابق ساخته شده بود اکنون در تصرف نیروهای آمریکایی قرار دارد.

در همین حال، پنتاگون در سال گذشته میلادی، از احداث پایگاه هوایی جدیدی در مجاورت “فرودگاه شیندند” پرده برداشت. براین اساس پنتاگون در نظر دارد تا علاوه بر ساخت این پایگاه در نزدیکی مرزهای شرقی ایران، ۲ پایگاه هوایی دیگر در ولایت‌های “مزار شریف “و “هلمند ” با بودجه ای بالغ بر بودجه یک میلیارد و سیصد و میلیون دلار احداث کند.براساس یکی از بندهای مهم توافقنامه استراتژیک میان آمریکا و افغانستان که رایزنی های مقام های دو کشور برای امضای آن دنبال می شود – پنج پایگاه نظامی این کشور به نیروهای آمریکایی واگذار می شود.

ژنرال” لیندسی گراهام “که آبان ماه گذشته همراه با هیاتی به افغانستان سفر کرده بود، در مصاحبه ای اعلام کرد که دولت افغانستان با واگذاری دو پایگاه هوایی دائمی به آمریکا موافقت کرده است.به باور تحلیل گران مسائل افغانستان،” بگرام “و “شیندند” از محتمل ترین پایگاه‌های هوایی هستند که آمریکا قصد دارد آنها را به طور دائم در اختیار گیرد. ساخت و سازهای عظیم در اطراف فرودگاه بگرام و موقعیت استراتژیک شیندند این گمان را تقویت می‌کند.براساس گزارش های رسمی، تلاش های کاخ سفید برای تاسیس پایگاه های نظامی دائمی در افغانستان در حال صورت می گیرد که این کشور در منطقه حساس و راهبردی خلیج فارس در کشورهای عراق ، کویت ، امارات ، عمان ، قطر و بحرین دارای پایگاه نظامی است.

در مناطق پیرامونی ایران، افزون بر خلیج فارس، آمریکا در منطقه آسیای مرکزی نیز حضور گسترده نظامی دارد. از سال ۲۰۰۱ میلادی و در جریان اشغال نظامی افغانستان، دو پایگاه هوایی دوران شوروی را در ازبکستان و قرقیزستان از این دو کشور اجاره کرد تا از آنها برای پشتیبانی عملیات در افغانستان استفاده کند. آمریکا در سال ۲۰۰۵ میلادی پایگاه هوایی ازبکستان را تخلیه کرد اما همچنان پایگاه هوایی خود را در “مناس”فرودگاه بین‌المللی پایتخت قرقیزستان، حفظ کرده است.به این پایگاه ها، باید “پایگاه هوایی اینجرلیک” در جنوب ترکیه را نیز افزود که مختص یگان سی و نهم رزمی هوایی است.همچنین استراتژیست های آمریکایی برنامه های وسیعی را برای استقرار پایگاه های جدید نظامی در افغانستان، آذربایجان و گرجستان در دستور کار قرار داده اند.

در این میان، براساس گزارش “مرکز پژوهش های بین المللی کندی”، آمریکا در حال حاضر ۷۰۰ تا ۸۰۰ پایگاه زمینی، دریایی، هوایی و جاسوسی در خارج از آمریکا دارد. به طور مشخص، ۷۳۷ پایگاه در ۱۳۰ کشور خارجی قرار دارند که تعدادی از آنها اردوگاه های موقت هستند. تعداد مراکز و پادگان های ارتش آمریکا در خاک آن کشور نیز به ۶۰۰۰ مورد می رسد. هم اکنون تعداد یک میلیون و ‎۱۴۰هزار نظامی آمریکایی در این پایگاه ها مستقر هستند. از این تعداد ۴۰۰ هزارنفر سرباز نیروی زمینی،‎ ۳۱۰ هزار نفر نیروی دریایی، ۱۳۰ هزار نفر تفنگدار دریایی و ‎۳۰۰ هزار نفر جزء نیروی هوایی هستندکه در این پایگاه ها فعالیت دارند. همچنین هم اکنون، تعداد ۳۲۵ هزار نظامی آمریکا هم اکنون در خارج از آمریکا به سر می برند.در این میان، تعداد ۱۲۰ هزارنظامی آمریکایی در کشورهای اروپایی، ۲۰۰ هزار در خاورمیانه، ‎۹۰ هزار سرباز در خاوردور و بقیه در سایر کشورهای جهان و بویژه در آفریقا حضور دارند.همچنین بودجه سال جاری امریکا چیزی در حدود ۷۰۰میلیارد دلار پیش بینی شده که برابر است با ۴۵ درصد کل بودجه‌های نظامی سراسر جهان.

•واکنش های متفاوت مقام های افغان به طرح آمریکا

از هنگام ارائه طرح تاسیس پایگاه های نظامی دائمی آمریکا در افغانستان که در تضاد با وعده های “باراک اوباما” رییس جمهوری ایالات متحده مبنی بر خروج کامل نیروهای نظامی این کشور از افغانستان تا سال ۲۰۱۴ میلادی است ، مقام های ارشد افغان موضعگیری های متفاوتی ابراز کرده اند؛ البته در هیچ کدام از واکنش های رسمی با طرح مورد نظر آمریکا، مخالفتی به چشم نمی خورد.هنوز جزئیات دقیقی از طرح تاسیس پایگاه های نظامی دائمی آمریکا در افغانستان ، زمان بندی و چگونگی اجرای آن از سوی منابع آمریکایی منتشر نشده است.حمایت آمیزترین موضعگیری در قبال این ایده از سوی وزیر دفاع افغانستان ابراز شد.

ژنرال “عبدالرحیم وردک” از ایجاد پایگاه های دائمی آمریکا در کشورش استقبال کرده و گفته است که این اقدام می تواند در دراز مدت به ثبات در افغانستان منجر شود. وی مدعی شد که این پایگاه ها می تواند تضمیمی برای امنیت منطقه باشند. اودر پاسخ به این پرسش که آیا ایجاد این پایگاه ها می تواند امنیت افغانستان را در دراز مدت تضمین کند؟، تصریح کرد: “در این، هیچ جای شکی نیست.همین حالا در بسیاری کشورهای دیگر (پایگاه های آمریکا) وجود دارد؛ در پاکستان وجود دارد، در کشورهای خلیج فارس در عربستان سعودی در مصر و در بسیاری کشورهای دیگر وجود داشته و در کشورهائی مانند کره جنوبی، تایوان و آلمان نقش بسیار مفید داشته و نه تنها زمینه را برای تامین امنیت بلکه برای رشد اقتصادی و اجتماعی این کشورها هم فراهم کرده است. اما این ها همه مربوط به این می شود که چگونه به توافق خواهیم رسید”.

پیش از این” حامد کرزی” رییس جمهوری افغانستان در بازگشت از کنفرانس امنیتی مونیخ از تمایل آمریکایی ها برای ایجاد پایگاه های دائمی در افغانستان خبر داد، اما تاکید کرد که هر گونه تصمیم گیری در این مورد، بر اساس منافع ملی افغانستان صورت خواهد گرفت. وی گفت: “در مورد بحث و گفت وگو میان ما و آمریکا در مورد ایجاد یک قرارداد استراتژیک و اینکه آیا در این قرارداد پایگاه های نظامی آمریکا در افغانستان مطرح است یا نیست، بلی؛ از گفته های سناتورهای آمریکایی و مقامات آمریکایی که در مطبوعات گفتند و با ما هم در صحبتها گفتند، معلوم است که آنها این آرزو را دارند و این مساله ای است که ما با آنها در صحبت هستیم”.

پیش تر ازاین و در نخستین واکنش به طرح سناتور” گراهام”، “وحید عمر” سخنگوی ریاست جمهوری افغانستان گفته بود ، کشورش به حمایت درازمدت آمریکا نیاز دارد اما بحث ایجاد پایگاه دائمی مطرح نبوده است.در مجموع به نظر می رسد که دولتمردان افغانستان نه تنها با این طرح موافقت دارند بلکه گفته های وزیر دفاع این کشور در حمایت از طرح تاسیس پایگاه های دائمی آمریکا در افغانستان تاییدی بر این گمانه است که خود افغان ها نیز برای انجام این مهم دست به کار شده اند.البته در میان افغان ها، واکنش گروه طالبان کاملا متفاوت از نگرش های رسمی و حکومتی این کشور است.

گروه طالبان با محکوم کردن تصمیم کاخ سفید برای تاسیس پایگاه‌ های دائمی در افغانستان، آن را نمونه‌ای دیگر از انگیزه‌ های پنهان آمریکا در اشغال افغانستان دانست.طالبان با انتشار بیانیه ای تاکید کرد:” این تصمیم کاخ سفید که به بهانه مبارزه با تروریسم اتخاذ شده است، منعکس کننده تمایل آمریکا برای حضور دائمی در افغانستان و تحت کنترل در آوردن این کشور و نابود کردن ملت آن است ، آمریکا با دستاویز قرار دادن شعار مبارزه با تروریسم اشغال خاک افغانستان و کنترل منطقه را هدف قرار داده است”

اهداف آمریکا از تاسیس پایگاه های نظامی دائمی در افغانستان

این نکته که تلاش های آمریکا در صحنه سیاسی، اقتصادی و امنیتی افغانستان با هدف بازگشت صلح و ثبات به این کشورِ درگیر با چند دهه بحران و ناامنی صورت می گیرد، بسیار نامعقول و خوش بینانه به نظر می رسد.به باور کارشناسان و برخی مقام های سیاسی افغانستان، تجریه ۹ سال گذشته به خوبی نشان داده که آمریکا در ادعای مبارزه با تروریسم و مهار نا امنی در افغانستان نه تنها ناموفق بوده که خود در ایجاد نا امنی و خلق گرفتاری ها و بحران های تازه برای مردم این کشور نقش زیادی داشته است.

ولایت های شمالی این کشور که در طول شکل گیری حکومت فعلی از امنیت نسبی برخوردار بوده و جزء امن ترین مناطق به حساب می آمد، از حدود نزدیک به دو سال گذشته و دقیقا از زمانی که دولت آمریکا تصمیم گرفت تا پایگاه های نظامی خود را در شمال این کشور فعال کند، موجی از ناامنی ها به سوی این منطقه سرازیر شد و هم اکنون، ولایت های شمالی افغانستان نیز در زمره مناطق نیمه نا آرام در آمده است.از این رو، با توجه به پیشینه موجود در محیط امنیتی افغانستان، به نظر می رسد میان گسترش فعالیت های نظامی خارجی و بازگشت صلح و ثبات به این کشور رابطه معکوسی وجود دارد.

حال، با توجه به چنین وضعی، این پرسش مطرح می شود که که اهداف واقعی آمریکا از پیگیری حضور نظامی بلندمدت در افغانستان و پیش از آن تاسیس پایگاه های نظامی دائمی دراین کشور چیست؟از نگاه تحلیل گران مسائل افغانستان، می توان اهداف آمریکا را در چند مقوله زیر فهرست بندی کرد.

•کنترل و استفاده از منابع و ثروت های سرشار طبیعی در افغانستان

افغانستان کشوری است که بر روی گنجی از ثروت خفته است. ثروت‌ های زیرزمینی افغانستان بنا به برآورد آمریکایی ها از ارزشی معادلِ هزاران میلیارد دلار برخوردار است. از این رو، آمریکا در تلش است تا با توسعه و حفظ حضور خود در این کشور، این منابع سرشار را در دوران رکود اقتصاد جهانی در کنترل خود بگیرد و از آن در جهت منافع خود بهره برداری نماید.

• تثبیت و گسترش سلطه نظامی در مناطق راهبردی جهان از جمله افغانستان

در دهه پایانی هزاره دوم و با پایان دوران جنگ سرد، ادامه حضور نظامی آمریکا در مناطق راهبردی جهان با مشکلات گوناگونی روبرو شد. از یکسو، گسترش اعتراض های مردمی در مناطق که امریکایی ها پایگاه نظامی و نبود پارامترهای لازم کاخ سفید برای توجه حضور فیزیکی نظامی این کشور در دیگر مناطق حساس در آن مقطع زمانی سبب شد تا بودجه نظامی امریکا با کاهش چشمگیری مواجه شود. مقام های امریکایی، بحران به وجود آمده متأثر از حوادث ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ را موقعیتی استثنایی یافتند تا با نظامی کردن محیط بین المللی، حضور خود را به بهانه استقرار امنیت جهانی توجیه کنند. آنها به منظور کنترل مناطق ژئوپولتیک حضور نیروهای نظامی خود را ضروری تشخیص داده اند. ایجاد این پایگاه های دائمی در کشوری حساس مثل افغانستان در چارچوب این راهبرد قابل ارزیابی است.

• مهار ایران و مقابله با آن

در الگوی تدوین شده از حضور بلندمدت نظامی آمریکا در صحنه سیاسی و امنیتی افغانستان، قطعا ‘مهار ایران’ یکی از اهداف اساسی به شمار می رود که می تواند به صورت زیر اعمال شود.
الف : تلاش برای کنترل منابع انرژی منطقه. آنچه مسلم است اهداف راهبردی امریکا با مساله انرژی پیوند خورده است. از این رو، این کشور بر حضور نظامی، اقتصادی و سیاسی خود در ماورای قفقاز و آسیای میانه تأکید دارد. اما وجود قدرتی همچون جمهوری اسلامی ایران در راهبردی ترین منطقه جهان یعنی خاورمیانه، از مشکلات اساسی برای استقرار نظم هژمونیک مورد نظر امریکا در این منطقه و پیرامون آن به شمار می رود.در این چارچوب تحلیلی می توان گفت، آمریکا با استقرار پایگاه های نظامی در کشور های افغانستان و پاکستان درصدد است که منابع عظیم انرژی آسیای مرکزی و دریای خزر را از طریق لوله افغانستان، پاکستان و دریای عمان به آب های آزاد منتقل کند.سلطه هژمونیک آمریکا بر منابع انرژی و لوله های انتقال صادرات نفت و گاز منطقه، این کشور را در نیل به سایر اهداف منطقه ای خود نیز می کند.

ب: تنگ کردن صفحه محاصره ایران. استقرار پایگاه نظامی در ازبکستان، حضور اطلاعاتی در آسیای میانه و قفقاز، تقویت پایگاه های نظامی و حضور در آذربایجان، تحکیم روابط راهبردی، دفاعی و امنیتی با کشورهای منطقه، تداوم حضور گسترده نظامی با سلاح های مدرن و پیشرفته در خلیج فارس، دریای عمان و تقویت پایگاه های نظامی در عربستان و دیگر کشورهای عرب حوزه خلیج فارس از جمله بحرین، قطر، کویت و امارات و اخیرا تاسیس پایگاه های مهم دائمی در افغانستان ، می تواند از نظر آمریکا و همپیمانان آن، حلقه های محاصره ایران را کامل گرداند.

ج: ایجاد حلقه های فشار بر جمهوری اسلامی ایران.از نظر آمریکا، محوریت ایران در خاورمیانه و جهان اسلام مانعی برای تسلط واشنگتن بر منطقه است و از این روی این کشور همواره در صدد مهار و ضربه زدن به جمهوری اسلامی ایران بوده و اعلام کرده است که برای مهار ایران در صورت نیاز از ابزارهای نظامی، تجهیز گروه های اپوزیسیون و معارض نیز استفاده می کند.سابقه حمایت از گروهک جندالشیطان نیز موید این خواسته است به گونه ای که از دید آنان فشارهایی را در به ویژه در مناطق جنوب شرقی بر ایران وارد کند.این گروهک دارای مخفی گاه های متعددی در داخلِ افغانستان و پاکستان است و تروریست آن به دفعات و پس از کشتار غیر نظامیان در شهرهای ایران به مخفی گاه های خود در افغانستان و مناطق همجوار آن خزیده اند.

• مهار هند و چین به عنوان دو قدرت نوظهور در صحنه جهانی

از نظر موقعیت راهبردی، افغانستان در مجاورت و نزدیکی چهار کشور چین، هند، ایران و روسیه قرار دارد. از این رو، نزد استراتژیست های کاخ سفید دارای موقعیت ژئوپلتیکی و نظامی مهمی است.از نگاه کانون های تصمیم سازی در آمریکا، دو کشور چین و هند نیز به صورت بالقوه می توانند تهدید کننده ای جدی علیه منافع آمریکا در جهان به حساب آیند.پیش از این، “ساموئل هانتینگتون” نظریه پرداز نام آشنای آمریکایی در مقاله ای، لزوم برخورداری از یک راه حل راهبردی برای چین و هند را به استراتژیست های آمریکایی گوشزد کرده بود.

• جمعبندی و ارزیابی نهایی

ایالات متحده آمریکا از ژانویه ۲۰۰۹ همزمان با روی کار آمدن باراک اوباما تعداد نیروهای نظامی خود مستقر در افغانستان را به سه برابر افزایش داده است. این افزایش قابل توجه، بیانگر اولویت دهی ویژه به مساله افغانستان در سپهر دیپلماسی و سیاست خارجی واشنگتن در دوران زمامداری اوبامای دموکرات به شمار می رود.. تغییر اولویت های سیاست خارجی آمریکا در افغانستان در زمان اوباما، افزایش تعداد نیروهای نظامی مستقر در این کشور به سه برابر نیروهای موجود در مقطع زمانی پیش از سال ۲۰۰۹ و اخیرا تلاش های فراوان برای ایجاد و گسترش پایگاه های نظامی دائمی در افغانستان، جملگی در حالی صورت می گیرد که براساس توافقات مهم انجام شده میان دولت افغانستان و جامعه جهانی در کنفرانس های متعدد بین المللی افغانستان، مقرر گردید که مسوولیت ها از سوی نیروهای خارجی مستقر در این کشور به نیروهای افغان در زمینه های مختلف از جمله تامین امنیت واگذار شود.بر همین اساس، مطابق برنامه زمان بندی اعلام شده اولیه، قرار شد تا از سال ۲۰۱۱ میلادی روند واگذاری مسوولیت ها آغاز شود.

در این میان، با اینکه ظاهرا ایالات متحده آمریکا، از واگذاری مسوولیت ها به نیروهای بومی استقبال کرد، اما ارائه جدول زمان بندی خروج نیروهای نظامی اش را منوط به وضعیت موجود در کشور دانست و در عین حال، سخن از کاهش نیروهای نظامی کشورش و واگذاری تامین امنیت به نیروهای امنیتی افغانستان را نیز مطرح کرد. از منظر منافع راهبردی افغانستان، ایجاد پایگاه های دائمی نظامی آمریکا و تثبیت حضور نظامی بلندمدت در این کشور می تواند اصل مهم حفظ استقلال ملی افغانستان را با خدشه ای جدی مواجه ساخته و همچنین برای همیشه، ارتش در حال شکل گیری این کشور را کاملا وابسته به آمریکا و دیگر قدرت های همسو با آن نگاه دارد. به باور تحلیل گران افغان، گسترش هرگونه فعالیت نظامی آمریکا و نیروهای تحت امر آن در قالب ناتو، ایساف و … می تواند به بسط خشونت و ناامنی در این کشور بحران زده بیانجامد.

ایالات متحده آمریکا با تعویق زمان بندی اعلام شده برای خروج کامل نیروهای نظامی خود از صحنه افغانستان و همچنین به دنبال آن، ارائه طرح هایی چون تاسیس پایگاه های نظامی دائمی در افغانستان، در تلاش است تا برای طولانی مدت، در این کشور بحران زده حضور سیاسی و نظامی خود را حفظ و تداوم بخشد. اهداف آمریکا برای این مهم می تواند در مواردی چون “کنترل و استفاده از منابع و ثروت های سرشار طبیعی در افغانستان”، “تثبیت و گسترش سلطه نظامی در مناطق راهبردی جهان از جمله افغانستان”، “مهار و مقابله با جمهوری اسلامی ایران”و “مهار هند و چین به عنوان دو قدرت نوظهور در صحنه جهانی” خلاصه شود

print نسخه چاپي
send ارسال به دوستان
* نام:
ايميل:
* نظر: